Tập huấn chuyên môn “Xu hướng và cách tiếp cận trong nghiên cứu lịch sử thuộc địa ở phương Tây (Trends and Approaches in Colonial History Research in the West)”

Vào hồi 09h00 ngày 26 tháng 12 năm 2025, Khoa Lịch sử đã tổ chức tập huấn chuyên môn với chủ đề “Xu hướng và cách tiếp cận trong nghiên cứu lịch sử thuộc địa ở phương Tây (Trends and Approaches in Colonial History Research in the West)” của PGS.TS Nguyễn Thuỳ Linh (Trường Mount Saint Mary, New York, Hoa Kì). Buổi tập huấn chuyên môn diễn ra đã thu hút sự tham gia của toàn thể giảng viên trong Khoa Lịch sử.

PGS Nguyễn Thuỳ Linh đã trình bày báo cáo “Xu hướng và cách tiếp cận trong nghiên cứu lịch sử thuộc địa ở phương Tây (Trends and Approaches in Colonial History Research in the West” với các nội dung chính:

(1) Sử thuộc địa: Cách tiếp cận trong quá khứ và hiện tại:

- Cách nhìn trắng đen (Black and white) và nhị phân (Binary)

- Cách nhìn màu xám ( grey) và đa nguyên (pluralism)

(2) Xu hướng nghiên cứu sử thuộc địa:

- History of marginalized peoples (women, ethnic minorities, the poor…)

- History of the borderland and cross-border interactions

- Environmental history non-human factors: resources, climate, and animals

(3) Tài liệu nghiên cứu sử thuộc địa

- Tài liệu lưu trữ

- Sách báo, hồi ký tiếng việt

- Văn học Việt Nam, ca dao cổ, văn hóa dân gian

(4) Giới thiệu về sách: Vietnam’s coal frontier: Mining, Environment and Empire

- Vùng khai thác than

- Cách thức khai thác: lộ thiên, hầm lò

- Gỗ và khai thác than hầm lò, các giải pháp cung cấp trụ chống lò

- Trồng rừng bằng giống cây ngoại: filao

Sau phần trình bày, báo cáo viên đã nhận được nhiều câu hỏi, trao đổi thảo luận sôi nổi của người tham dự:

(1) TS. Cao Thị Vân: Các cách tiếp cận khác nhau qua nhiều thời kì lịch sử có tạo nên những diễn ngôn lịch sử khác nhau trong các giai đoạn? Nghiên cứu đóng góp gì mới với những diễn ngôn lịch sử trước đây trong giai đoạn thuộc địa Pháp ở Việt Nam? Đánh giá thuận lợi và khó khăn khi trồng cây filao?

(2) TS. Nguyễn Thị Bích: vai trò cơ quan nghiên cứu cây trồng trong tư vấn chính sách của Pháp trồng cây ở Việt Nam? Tác giả theo cơ sở, lí thuyết nghiên cứu nào để tiếp cận nghiên cứu?

(3) PGS.TS. Phạm Văn Lực: Tác giả làm rõ tri thức bản địa về đất đai, môi trường, nghiên cứu phương Tây có rõ rệt về nội dung đó không? Thuế khi khai thác than ở thời thuộc Pháp?

(4) TS. Nguyễn Kim Dung: Làm rõ hơn vấn đề ca dao vùng mỏ? Tại sao không trồng rừng ở Quảng Ninh mà trồng ở miền Trung? Khai thác than ở Quảng Ninh tác động như thế nào đến văn hóa xã hội ở Đông Triều Quảng Ninh, đặc trưng văn hóa thay đổi như thế nào trong quá trình khai thác mỏ? Ở miền Trung văn hóa xã hội thay đổi như thế nào khi trồng rừng?

(5) SV: Vì sao trồng filao ở miền Trung mà không trồng ở miền Bắc? Vì sao trồng filao không trồng bạch đàn?

(6) SV: Vì sao khai thác mỏ có công nhân nữ, trẻ em?

PGS. Nguyễn Thùy Linh chia sẻ các nội dung trao đổi:

- Các cách tiếp cận khác nhau sẽ có các cách nhìn khác nhau, chia ra các giai đoạn lịch sử. Đóng góp mới: tiếp cận về môi trường trong khai thác than thời kì thuộc địa. Thuận lợi: tạo công ăn việc làm cho người dân địa phương, tuy nhiên mất đất, độc quyền trong kĩ thuật trồng trọt.

- Người Pháp có dựa vào cơ quan nghiên cứu trao đổi giống cây trồng để tư vấn chính sách.

- Xu hướng mới trong nghiên cứu phương Tây: nhìn nhận cách mới hơn về tri thức bản địa về đất đai địa phương. Thuế mỏ dễ dàng, rẻ để khuyến khích các nhà tư bản Pháp đầu tư vào Việt Nam.

- Ca dao vùng mỏ nói đến nhiều vấn đề giới và xã hội. Khai thác mỏ thay đổi nhiều về vấn đề kinh tế ở Đông Triều.

- Trồng bạch đàn cần nhiều nước hơn filao, trồng ở miền Trung đất rộng, vận chuyển bằng đường biển.

- Khai thác mỏ ban đầu thiếu lao động nên tuyển lao động cả phụ nữ và trẻ em, lương phụ nữ và trẻ em rẻ hơn.

Buổi tập huấn chuyên môn thực sự là một buổi chia sẻ bổ ích, thông qua đó các giảng viên khoa Lịch sử có thêm hiểu biết về những kiến thức và kỹ năng nghiên cứu cơ bản về nghiên cứu lịch sử thuộc địa, vị trí của Việt Nam trong dòng chảy lịch sử đương đại và những ảnh hưởng chủ yếu đến sự phát triển, góp phần trau dồi và nâng cao chất lượng giảng dạy các chuyên đề và học phần cho sinh viên trong thời gian sắp tới.

Buổi tập huấn chuyên môn kết thúc vào 11h30 ngày 26 tháng 12 năm 2025.

Tin bài: Phùng Gia Bách - Trợ lí khoa học

Một số hình ảnh buổi tập huấn chuyên môn: