Tập huấn chuyên môn “Nhìn nhận lại lịch sử tiền tệ Việt Nam thế kỷ XIX: từ hệ thống tiền tệ triều Nguyễn đến sự xuất hiện của chế độ tiền tệ thuộc địa”

Vào hồi 08h30 ngày 12 tháng 03 năm 2026, Khoa Lịch sử đã tổ chức tập huấn chuyên môn với chủ đề “Nhìn nhận lại lịch sử tiền tệ Việt Nam thế kỷ XIX: từ hệ thống tiền tệ triều Nguyễn đến sự xuất hiện của chế độ tiền tệ thuộc địa” (Rethinking the Monetary History of Nineteenth-Century Vietnam: From the Nguyễn Monetary System to the Emergence of the Colonial Currency Regime). Buổi tập huấn chuyên môn diễn ra đã thu hút sự tham gia của toàn thể giảng viên và sinh viên trong Khoa Lịch sử.

Trước khi báo cáo viên trình bày, TS Nguyễn Văn Dũng – Trưởng Khoa gửi lời chào tời báo cáo viên và quý vị tham gia seminar, giới thiệu đôi nét về trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 và khoa Lịch sử.

PGS.TS Yoshihiro Taga (Trường Đại học Osaka, Nhật Bản) đã trình bày với 3 nội dung chính:

(1) Hệ thống đa tiền tệ dưới triều Nguyễn

- Tồn tại 3 hệ thống tiền tệ: Vàng, bạc, tiền xu (tiền mặt). Vàng đóng vai trò hạn chế, chủ yếu là bạc và tiền mặt.

- Tác giả đi sâu vào tiền mặt tạo ra dưới triều Nguyễn

+ Tiền mặt có các đặc trưng cơ bản: hình tròn, có lỗ ở giữa, được gọi là “văn”. Thế kỉ XIX hệ thống tiền xu cùng tồn tại, có sự khác biệt về trọng lượng.

+ Tiền kẽm ở VN thế kỉ XIX được sử dụng rộng rãi trong thị trường và đóng thuế.

+ Vào TK XVIII sự thiếu hụt về tiền đồng đã thúc đẩy việc sản xuất tiền kẽm, việc sản xuất tiền kẽm cũng tồn tại ở Trung Quốc. Dưới triều Nguyễn mở rộng sử dụng tiền kẽm đến miền Bắc

+ Tiền đồng dưới triều Nguyễn: có 2 loại: loại nhỏ (2,5gr), loại lớn (4gr). Giá phát hành tiền đồng tăng lên. Mối quan hệ giữa tiền đồng và tiền kẽm chưa được nghiên cứu sâu.

(2) Dao động tỉ giá hối đoái giữa tiền kẽm và tiền đồng

- Giai đoạn 1839 – 1885 có sự khác nhau khi quy đổi giá trị tiền tệ

- Về chức năng, tiền đồng bền hơn, phù hợp hơn với lưu trữ; tiền kẽm ít bền hơn, khó lưu trữ.

- Dưới thời Minh Mạng bao gồm cả tiền đồng và tiền kẽm, tiền kẽm có thể đúc lại sau 50 năm, tiền đồng có thể lưu trữ với thời gian lâu hơn

- Sang cuối thế kỉ XIX tiền đồng chỉ lưu hành thuận lợi ở miền Trung Việt Nam.

* Bạc trong hệ thống tiền tệ Việt Nam

- Chức năng chủ yếu: trao đổi trên không gian rộng

- Tiền thỏi và tiền mặt đều được chấp nhận trong hệ thống tiền tệ VN

- Tiền “phi long” đúc sớm từ năm 1832, chịu ảnh hưởng của tiền nước ngoài

* Tỉ giá hối đoái giữa tiền kẽm và tiền bạc: sự dao động lớn

(3) Sự nổi lên của tiền tệ thuộc địa và tiền tệ Việt Nam

- Chế độ tiền tệ dưới thời Pháp thuộc:

+ Bối cảnh lịch sử: 1884, 1885: hệ thống tiền tệ của Indochina dựa trên hệ thống bản vị và tiền Mexico. Chính quyền thực dân sử dụng tiền Mexico là chính thức.

Vì vậy người dân Việt Nam tiếp tục sử dụng tiền kẽm được phát hành dưới triều Nguyễn. 600 văn bằng 1 quan

+ Sau khi Việt Nam trở thành một phần của LB Đông Dương, việc sử dụng tiền kẽm giảm xuống đáng kể, triều Nguyễn vẫn duy trì việc đúc tiền như tiền Thành Thái ở Thanh Hóa. Chính quyền Pháp lại chủ yếu phát hành tiền đồng, dành cho miền Nam Việt Nam.

Sau phần trình bày, báo cáo viên đã nhận được nhiều câu hỏi, trao đổi thảo luận sôi nổi của người tham dự:

(1) SV Hoàng Hải: ảnh hưởng của tiền tệ đến ngoại thương Việt Nam và thương nhân nước ngoài?

(2) TS. Cao Thị Vân: triều Nguyễn có biện pháp gì để giảm thiểu việc mất giá trị và bị mòn của tiền? Tiền dưới các triều đại có giống nhau không?

Tiền kẽm có giá trị giống nhau, nhưng có sự khác nhau giữa tiền kẽm và tiền đồng, tốt cho thương mại.

(3) TS. Nguyễn Kim Dung: Cuối TK XIX, toàn bộ lãnh thổ Nam Kì Việt Nam thuộc Pháp, kinh tế - chính trị đều phụ thuộc Pháp, đồng tiền được sử dụng như thế nào ở Nam Kì? Người dân gặp khó khăn gì khi chuyển đổi hai đồng tiền không?

Tác giả đã trao đổi và trả lời câu hỏi của người tham dự. Kết luận lại, PGS.TS Yoshihiro Taga khẳng định ở Việt Nam TK XIX phát triển cả tiền mặt và tiền bạc thỏi, tiền kẽm và tiền đồng được sử dụng, việc trao đổi tiền bạc và tiền đồng không cố định về tỉ giá. Đặc biệt, vào những năm 1820, tỉ giá hối đoái tăng lên rõ nét, phác hoạ một phần bức tranh chung của Việt Nam giai đoạn này.

Buổi tập huấn chuyên môn thực sự là một buổi chia sẻ bổ ích, thông qua đó các giảng viên khoa Lịch sử có thêm hiểu biết về tiền tệ Việt Nam dưới thời nhà Nguyễn, chính sách đúc và lưu thông tiền tệ giai đoạn 1802 đến 1945 của triều Nguyễn cũng như những ảnh hưởng của nó, góp phần trau dồi và nâng cao chất lượng giảng dạy các chuyên đề và học phần cho sinh viên trong thời gian sắp tới.

Buổi tập huấn chuyên môn kết thúc vào 11h30 ngày 12 tháng 03 năm 2026.

Một số hình ảnh: